Telefonun ekranında 5 manat yazılır. Sərnişin qiyməti münasib hesab edib taksi sifariş verir. Avtomobil gəlir, yol başlayır, təyinat nöqtəsinə çatanda isə gözlənilməz mənzərə yaranır: gediş haqqı 9 manata yüksəlib. Cəmi bir neçə kilometr yol üçün əlavə 4 manat haradan çıxdı? Bu, qanuni qiymət dəyişikliyidir, yoxsa sərnişinin aldadılması?

Bakıda taksi xidmətlərindən istifadə edənlərin qarşılaşa biləcəyi belə vəziyyətlər bir mühüm sualı gündəmə gətirir: mobil tətbiqdə əvvəlcədən göstərilən qiymət nə dərəcədə etibarlıdır?

Lent.az taksi sifarişlərində qiymət fərqinin yaranma səbəblərini, sərnişinlərin hüquqlarını və əlavə ödənişlərdən qorunma yollarını araşdırıb.

5 manat necə 9 manata çevrilir?

Taksi tətbiqlərində qiymətin hesablanması bir neçə amildən asılıdır. Marşrutun uzunluğu, sifariş vaxtı, avtomobillərə tələbat, yol şəraiti və xidmət kateqoriyası yekun məbləğə təsir göstərə bilər. Əsas məsələ isə tətbiqin göstərdiyi qiymətin əvvəlcədən müəyyən edilmiş sabit məbləğ, yoxsa təxmini hesablanmış tarif olmasıdır. Əgər qiymət təxminidirsə, səfərin müddəti və məsafəsi dəyişdikdə yekun ödəniş də arta bilər. Lakin əvvəlcədən sabit qiymət təqdim edilibsə, əlavə məbləğin tutulması üçün xidmət qaydalarında nəzərdə tutulan əsas olmalıdır. Sərnişin üçün problem çox vaxt məhz bu fərqin aydın izah edilməməsidir.

Tıxac qiyməti artırırmı?

Bakının intensiv hərəkətli küçələrində, xüsusilə səhər və axşam saatlarında tıxaclar adi hala çevrilib. Bəzi tarif modellərində avtomobilin yolda keçirdiyi vaxt da qiymətə təsir edir. Bu halda eyni məsafəyə iki fərqli saatda edilən səfərin dəyəri dəyişə bilər. Amma burada mühüm bir məqam var: bütün taksi tətbiqləri tıxac səbəbindən əvvəlcədən göstərilmiş qiyməti avtomatik artırmır. Bu, konkret platformanın tarif qaydalarından asılıdır. Yəni sürücünün sadəcə “tıxac vardı” deməsi əlavə pul tələb etmək üçün özlüyündə kifayət etmir.

Sürücü marşrutu uzadarsa, nə baş verir?

Qiymət fərqinin digər mümkün səbəbi marşrutun dəyişdirilməsidir. Bəzən sürücü yolun bağlı olduğunu bildirərək alternativ küçələrdən istifadə edir. Digər hallarda sərnişin özü əlavə ünvana getməyi və ya yolüstü dayanmağı xahiş edir. Belə dəyişikliklər səfərin məsafəsini və müddətini artırdıqda ödənişə təsir göstərə bilər. Ancaq sürücü heç bir əsas olmadan yolu uzadıbsa və bunun nəticəsində artıq məbləğ hesablanıbsa, sərnişin tətbiq üzərindən şikayət göndərərək səfərin yenidən yoxlanılmasını tələb edə bilər.

Gözləmə haqqı və avtomatik bəxşiş – Gizli görünən xərclər

Qiyməti artıran amillər arasında sərnişinlərin çox vaxt diqqət yetirmədiyi iki məqam da var: ödənişli gözləmə və avtomatik bəxşiş. Məsələn, Yango-nun Azərbaycandakı rəsmi dəstək məlumatına əsasən, sifariş zamanı müəyyən müddət pulsuz gözləmə imkanı verilir. Bu müddət bitdikdən sonra tarifə uyğun əlavə haqq hesablana bilər. Digər maraqlı məqam tətbiqdə avtomatik bəxşiş funksiyasının aktiv olmasıdır. Sərnişin bu seçimi əvvəlcədən yoxlamayıbsa, yekun ödəniş gözlədiyindən yüksək çıxa bilər. Deməli, 5 manatlıq sifarişin 9 manata çevrilməsi hər dəfə sürücünün qanunsuz hərəkəti demək deyil. Bəzən əlavə məbləğ tətbiqin hesablamasından qaynaqlanır.

Axşam saatlarında taksi niyə bahalaşır?

Azərbaycanda taksi tarifləri dövlət tərəfindən sabit müəyyən edilmir. Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyinin izahına görə, qiymətlər bazarda tələb və təklif əsasında formalaşır. Bu səbəbdən işdən çıxış saatlarında, yağışlı havada və avtomobil çatışmazlığı zamanı eyni marşrutun sifariş qiyməti arta bilər. Oktyabrın 13-də yerli mediada yayımlanan şikayətdə Bakı sakini gündüz təxminən 5 manat olan marşrutun axşam saatlarında 20 manata qədər bahalaşdığını bildirib. Lakin burada iki fərqli vəziyyəti qarışdırmaq olmaz: sifariş verilməzdən əvvəl qiymətin yüksək göstərilməsi ilə artıq qəbul edilmiş sifarişin sonunda məbləğin dəyişməsi eyni məsələ deyil.

Sürücü əlavə 4 manat tələb edə bilərmi?

Azərbaycan qanunvericiliyində taksi xidmətinin qiymətinin taksometr və ya müvafiq proqram təminatı vasitəsilə müəyyən edilməsi nəzərdə tutulur. Həmin sistemin müəyyən etdiyi məbləğdən əlavə pul tələb olunması qadağandır. Məsələn, tətbiqdə yekun gediş haqqı 5 manat göstərildiyi halda sürücü sərnişindən 9 manat istəyirsə, əlavə 4 manatın tələb edilməsinin hüquqi əsası yoxdur. Yango-nun sürücülər üçün dərc etdiyi xidmət standartlarında da tətbiqdə göstəriləndən artıq ödəniş istəmək qadağan olunur. Buna görə sərnişin əlavə məbləğin tətbiqin özündə hesablanıb-hesablanmadığını mütləq yoxlamalıdır.

Artıq pul tutulubsa, necə geri almaq olar?

İlk növbədə sifarişin başlanğıcında göstərilən qiymətin ekran görüntüsünü saxlamaq faydalıdır. Səfər bitdikdən sonra tətbiqdəki gediş tarixçəsinə baxmaq, yekun məbləği, marşrutu və varsa əlavə ödənişləri yoxlamaq lazımdır. Qiymət fərqi əsassız görünürsə, tətbiqin dəstək bölməsindən şikayət göndərmək və artıq tutulmuş məbləğin qaytarılmasını tələb etmək mümkündür. Geri ödəniş isə araşdırmanın nəticəsindən asılıdır. Sərnişinlər AYNA-nın “141” Çağrı Mərkəzinə də müraciət edə bilərlər. Şikayət zamanı avtomobilin dövlət qeydiyyat nişanını, sifariş məlumatlarını və ödəniş sübutlarını təqdim etmək vacibdir. Qanunvericilik sərnişinə gedişin təxmini qiyməti və şərtləri barədə məlumat almaq, həmçinin ödəniş qəbzi tələb etmək hüququ verir.

4 manatın arxasında nə dayanır?

Taksi xidmətində əsas problem təkcə qiymətin bahalaşması deyil, həmin qiymətin necə formalaşdığının sərnişinə aydın olmamasıdır. 5 manatlıq sifarişin 9 manata yüksəlməsinin qanuni izahı ola bilər. Amma əlavə məbləğ sürücünün şəxsi tələbidirsə, bu, başqa məsələdir. Ona görə taksiyə minməzdən əvvəl qiymətin sabit və ya təxmini olduğunu yoxlamaq, səfər zamanı marşrut dəyişikliklərinə diqqət etmək, sonda isə tətbiqdəki yekun məbləği ödənilən pulla müqayisə etmək lazımdır. Çünki sərnişinin ödədiyi hər manatın aydın və əsaslandırılmış hesablaması olmalıdır.