Cənubi Qafqazda Rusiyanın mövqelərinin zəifləməsinə paralel olaraq, regional sülh gündəliyinin mərkəzinə hərbi deyil, məhz nəqliyyat və iqtisadi-ticari inteqrasiya hədəfləri yerləşdirilir... Bu prosesin uğuru isə birbaşa regional sabitlik, Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasibətləri, eləcə də, Cənubi Qafqazda qlobal güclər arasında yeni balansın yaranması ilə mümkün ola bilər...
Ermənistanda Paşinyan hakimiyyətinin mövcudluğu artıq Rusiya üçün geopolitik problemə çevrilib. Belə ki, Kreml hələlik Paşinyan hakimiyyətinin Ermənistanı Rusiyadan uzaqlaşdırıb, Qərbə yaxınlaşdırma siyasi kursunu bloklamaqda çətinlik çəkir. Hətta növbəti parlament seçkilərindən sonra Ermənistanda “post-Rusiya dövrü”nün başlaya biləcəyi də qətiyyən istisna deyil. Və məhz ona görə də, son vaxtlar Kreml Rusiyanın orbitindən çıxmağa çalışan Ermənistanı açıq-aşkar hərbi müdaxilə ilə təhdid etməyə başlayıb.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Ermənistan-Rusiya münasibətləri hazırda son onilliklərin ən dərin siyasi-psixoloji böhran mərhələsinə daxil olub. Rəsmi İrəvandan gələn açıqlamalar, Kremli əndişələndirən siyasi-diplomatik mesajlar onu göstərir ki, mövcud situasiya artıq yalnız sadəcə, narazılıqları deyil, həm də strateji istiqamət dəyişikliyini də ifadə edir. Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Ruben Rubinyanın rusiyalı teleaparıcı, Kremlin propoqandaçısı Vladimir Solovyovu açıq şəkildə təhqir etməsi, Rusiya səfirinə etiraz notası təqdim olunması, rus sərhədçilərin postlardan çıxarılma planları və ABŞ-la yeni regional layihələrin icrasına hazırlıq iki ölkə arasında münasibətlərin tədricən “qopma nöqtəsi”nə yaxınlaşdığını göstərir.

Məsələ ondadır ki, Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Ruben Rubinyanın Vladimir Solovyovu “it” adlandırması ilk baxışdan, emosional və diplomatik etikaya zidd açıqlama kimi də görünə bilər. Ancaq müşahidələr onu göstərir ki, bu açıqlama sırf şəxsi reaksiya deyil, məhz Paşinyan hakimiyyətinin Rusiyanın Ermənistana açdığı “informasiya savaşı”na qarşı sərt cavab strategiyasının tərkib hissəsidir. Çünki Vladimir Solovyov Kremlin birbaşa təlimatı olmasaydı, “Ermənistanda Ukrayna ssenarisi ilə xüsusi hərbi əməliyyat” ehtimalından danışmazdı. Və Kremlin bu qeyri-rəsmi təhdid ritorikası rəsmi İrəvanın sərt reaksiyasına səbəb oldu.

Digər tərəfdən, Rusiya səfiri Sergey Kopırkinin Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılması və ona etiraz notasının təqdim edilməsi da erməni diplomatiyasında nadir, hətta yeni presedent sayıla bilər. Çünki bu addım rəsmi İrəvanın Kreml ilə münasibətləri “strateji müttəfiqlik” deyil, məhz “problematik tərəfdaşlıq” çərçivəsində yenidən müəyyən etməyə çalışdığını göstərir. Əslində, bu proses Ermənistanın uzun müddət daxili auditoriyaya ünvanladığı, ancaq beynəlxalq səviyyədə ehtiyatla ifadə etdiyi mövqenin artıq açıq müstəviyə keçdiyini də göstərir. Və bu, həm də o deməkdir ki, rəsmi İrəvan Rusiyanın Ermənistan üçün ənənəvi xarakter daşıyan hərbi müttəfiq, yaxud təhlükəsizlik təminatçısı rolundan da faktiki olaraq, imtina edir.

Maraqlıdır ki, Ermənistan və Rusiya arasında gərginliyin səbəbləri yalnız son insidentlərlə məhdudlaşmır. Belə ki, hazırda Kreml Ermənistanda “sərhədçi böhranı” da yaşayır və bu, rəsmi İrəvanın Rusiyaya bağlı ənənəvi təhlükəsizlik arxitekturasının sökülməsinə cəhd göstərdiyini sezdirir. Hər halda, rəsmi İrəvanın Rusiya sərhədçilərinin Türkiyəyə qonşu “Axurik” sərhəd-keçid məntəqəsindən çıxarılması ilə bağlı planı da qətiyyən texniki qərar deyil. Və bu, Ermənistanın təhlükəsizlik sisteminin post-Rusiya mərhələsinə keçirilməsi üçün rəsmi başlanğıcdır.

Belə anlaşılır ki, KTMT-nin Ermənistan üçün elə bir funksional əhəmiyyəti qalmayıb, Rusiyaya qarşı siyasi-ictimai etimadsızlıq mühiti dərinləşib, Qərb strukturları ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndirilməsinə yönəlik proses intensivləşib. Ona görə də, rəsmi İrəvan artıq Ermənistanın “təhlükəsizlik suverenliyi”ni Rusiyanın ölkədə hərbi varlığı ilə deyil, məhz siyasi-diplomatik balans və regional inteqrasiya ilə təmin etməyə çalışır. Bu baxımdan, Ermənistan və ABŞ arasında imzalanacaq “Tramp Marşrutu” (TRIPP) layihəsi ilə bağlı saziş sırf nəqliyyat təşəbbüsü deyil. Bu, Ermənistanın da iştirakı ilə Cənubi Qafqazın yenidən dizayn olunmasına yönəlik önəmli geostrateji prosesdir.

Ən Əsasısa, TRİPP layihəsində Ermənistanın Azərbaycan və ABŞ-la ortaqlığı onu göstərir ki, regionda artıq Rusiyanın təmsil olunduğu geopilitik formatlara ehtiyac duyulmur. Bu layihə sayəsində Ermənistan yalnız regional deyil, daha geniş cografiyada nəqliyyat və logistika sistemlərinə inteqrasiya imkanı qazanacaq, Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı tranzit mexanizmlərin önəmi azalacaq, Ankara-Bakı-İrəvan xəttində normallaşma daha intensiv mərhələyə keçəcək. Və bu, Zəngəzur dəhlizi ətrafında formalaşmış geopolitik reallığın daha geniş geostrateji məkana və beynəlxalq müstəviyə yayılması ehtimalını artırır.

Bütün bunlara paralel olaraq, rəsmi İrəvan Azərbaycanla yanaşı, Türkiyə ilə də münasibətlərin normallaşdırılmasına cəhd göstərir. Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın son açıqlamaları onu göstərir ki, rəsmi İrəvanın Türkiyə ilə münasibətləri artıq deklarativ dialoq mərhələsini geridə qoyub. Bu prosesin əsas özəlliyi ondan ibarətdir ki, normallaşma yalnız Ermənistan və Türkiyə üçün deyil, həm də Azərbaycan, Avropa dövlətləri, ABŞ və Asiya ölkələri üçün də iqtisadi baxımdan, faydalıdır. Və bu isə Ermənistana regionda konflikt ölkəsindən tranzit və əməkdaşlıq məkanına çevrilmə imkanları aça bilər.

Eyni zamanda, bütün bunlara paralel olaraq, Cənubi Qafqazda regional sülh gündəliyinin mərkəzinə hərbi yox, məhz nəqliyyat və iqtisadi-ticari inteqrasiya hədəfləri yerləşdirilir. Bu isə rəsmi Bakının prioritet elan etdiyi hədəfləri nəzərə aldıqda, Azərbaycanın regional maraqları ilə üst-üstə düşür. Üstəlik, artıq qətiyyən şübhə doğurmur ki, Ermənistan Türkiyə və Azərbaycanla normallaşma prosesini praktik mərhələyə keçirmək niyyətindədir. Və buna paralel olaraq, Ermənistan Rusiya mərkəzli təhlükəsizlik modelindən çıxmağa, Kremllə münasibətləri isə qeyri-müəyyən çərçivədə saxlamağa çalışır.

Təbii ki, bu, Ermənistan üçün riskli, ancaq qaçılmaz mərhələdir. Rəsmi İrəvan artıq geopolitik “aralıq zona” olmaq istəmir və regionda öz yerini yenidən müəyyənləşdirməyə çalışır. Və bu prosesin uğuru isə birbaşa regional sabitlik, Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasibətləri, eləcə də, Cənubi Qafqazda qlobal güclər arasında yeni balansın yaranması ilə mümkün ola bilər.(musavat.com)