Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunmuş Vaşinqton razılaşmasında Türkiyənin iştirak edəcəyi halda, Kremlin hansı mövqe sərgiləyəcəyi maraq doğurur
Ermənistanın xarici işlər nazirinin müavini Manaçak Safaryan TRIPP layihəsində türk şirkətinin iştirakının mümkünlüyü barədə açıqlama verib. “Yeni Müsavat”ın məlumatına görə, Safaryan bildirib ki, bu məsələyə yalnız layihənin iki tərəfi - Ermənistan və ABŞ birlikdə qərar verə bilər. “Əlbəttə, hər tərəfin öz mövqeyi var, bu məsələ yalnız iki tərəfin məsləhətləşmələri nəticəsində həll olunacaq”, - deyə o vurğulayıb.

Ermənistanın bu məsələdə hansı mövqedə olduğu barədə sual ünvanlandıqda, Safaryan konkret cavab verməyərək bildirib: “Bu, qərarların özündə əks olunacaq”. O əlavə edib ki, “bu mərhələdə məsələyə daha geniş toxunmaq lazım deyil, lakin şirkətlərin seçimi hər iki tərəfin maraqlarına uyğun olmalıdır. Ən önəmli prioritet isə ilk növbədə erməni-amerikan birgə şirkətinin yaradılmasıdır”. Ermənistan tərəfi hazırda türk şirkətlərinin layihəyə qoşulub-qoşulmaması ilə bağlı konkret mövqe bildirməsə də, TRIPP layihəsi çərçivəsində Türkiyə ilə əməkdaşlıq üçün qapını açıq saxlayıb. Türkiyə şirkətləri TRIPP-ın tikintisinə qoşularsa, bu, faktiki olaraq, Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasının artıq praktik mərhələyə qədəm qoyması demək olacaq.

Ekspertlərə görə, Türkiyənin rəsmi olaraq “Tramp yoluna” qoşulması reallaşırsa, bu Rusiyada ciddi narahatlıq yarada bilər. Xüsusilə də, Türk Dövlətləri Təşkilatının Zəngəzur dəhlizi üzərindən reallaşdırılacaq Şərq-Qərb xətti rəsmi Ankara üçün yalnız Azərbaycanla bağlantını gücləndirmir, həm də Orta Asiyaya birbaşa çıxış imkanlarını maksimum səviyyədə genişləndirir. Bu isə nə İranın, nə də Rusiyanın geosiyasi maraqlarına uyğundur.

Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanması, həmçinin kommunikasiyaların açılması Rəsmi Ankaranın maraqlarına daxildir. Bir neçə gün əvvəl Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan Romada yerləşən Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda keçirilən konfransda cari beynəlxalq hadisələr barədə danışarkən demişdi ki, Türkiyə Ermənistan və Azərbaycan arasında yekun sülhün gələn ilin birinci yarısında imzalanacağını gözləyir. Nazir Vaşinqtonda Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin paraflanmasına görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə və ABŞ lideri Donald Trampa təşəkkür edib. Fidan hesab edir ki, Türkiyə Ermənistan və Azərbaycan arasında yekun sülhün gələn ilin birinci yarısında imzalanacağını gözləyir: “Ermənistanla Azərbaycan arasında müqavilə yekunlaşan kimi biz Ermənistanla münasibətləri tez bir zamanda normallaşdıracağıq”.

Fakt budur ki, rəsmi İrəvan Ankara ilə münasibətləri normallaşdırmağa çalışsa da, buna Azərbaycanı kənarda qoymaqla nail olmaq arzusunda idi, lakin Türkiyə Ermənistana yerini göstərdi. Təbii, əgər Paşinyan hakimiyyəti üzərinə götürdüyü öhdəliklərə əməl edəcəksə, həm Azərbaycan, həm də Türkiyə tərəfdən qarşılıqlı addımlar atılacaq. Xüsusilə də Zəngəzur dəhlizinin tikilməsi ilə bağlı Ermənistanın sürətli şəkildə hərəkətə keçməsi lazımdır. Paşinyanın Türkiyə və Azərbaycana Marqara - Gorus yolunu təklif etməsinə ciddi reaksiyanın verilməməsi o deməkdir ki, İrəvan “ev tapşırığı”nı gecikdirməməlidir, əks halda, fürsət əldən çıxa bilər. Normal addımların atılması halında Türkiyənin Zəngəzur dəhlizi - Tramp marşrutunda daha yaxından iştirakı reallaşa bilər. Düzdür, Kremldən də davamlı şəkildə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı açıqlamalar verilir və Rusiya dəhlizdə “varlığını” nümayiş etdirməyə çalışır.

Deputat Sahib Alıyevin sözlərinə görə, ABŞ Dövlət Departamentinin siyasi məsələlər üzrə müşaviri Allison Hukerin Azərbaycan və Ermənistana səfəri göstərdi ki, Vaşinqton Zəngəzur dəhlizindən keçəcək kommunikasiya xətlərinin tikintisi üçün ciddi hazırlıq işləri görür: “Sözügedən dəhliz əslində təkcə Ermənistandan keçən 42 kilometrilik ərazidən ibarət olmadığından və onun Şərqi Zəngəzurdan keçən hissəsində gedən tikinti prosesində Türkiyə şirkətləri də fəal yer aldığından Qərbi Zəngəzurdan keçəcək dəmir yolu və digər kommunikasiya xətlərinin inşasına da cəlb olunacaqları istisna deyil”. S.Alıyev davamında mühüm qeydlərini də “Yeni Müsavat”la bölüşdü: “Sadəcə, bugünlərdə Ermənistanın elektrik şəbəkəsi qarışıq bir sıra strateji obyektlərin, o cümlədən Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatının da guya Türkiyənin idarəçiliyinə veriləcəyi haqda xəbərlər yayılır ki, məncə, bu, səbəbsiz deyil. Əlbəttə, burada söhbət ondan getmir ki, yayılan informasiyalar tam doğrudur. Xatırladım ki, Nikol Paşinyanın yayda Türkiyəyə səfəri öncəsi də Rusiyadan bu qəbildən olan informasiya və şərhlər verilirdi. Bəlkə də ona görə ki, belə bir plan varsa, onun baş tutmaması üçün ictimai narazılıq yaradılsın. Amma istənilən halda hər iki ölkə arasında yaxınlarda hansısa bir diqqətçəkəcək razılaşmanın olacağının bəzi əlamətləri var ki, onlardan da biri, fikrimcə, iki gün öncə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın sədrliyi ilə Milli Təhlükəsizlik Şurasının iclasında "Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesində son dövrdə əldə olunan müsbət nailiyyətlər fonunda ikitərəfli və regional əməkdaşlıq imkanları"ndan bəhs edilməsi idi".

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin icraçı direktoru, hüquqşünas Sahib Məmmədov bu fikirdədir ki, əgər Zəngəzur dəhlizi bir sıra dövlətlərin geosiyasi maraqlarına zidd olmasaydı, məsələ çoxdan həll olunmuşdu və həm dəmir yolu, həm də avtomobil yolu artıq istismara hazır olardı: “Amma Azərbaycanın indiyədək hansı beynəlxalq kommunikasiya vasitələrinin tikintisi asan olub ki? Bakı-Tiflis-Ceyhan əleyhinə beynəlxalq kampaniyanı unutmamışıq. TAP, TANAP, Bakı-Tiflis-Qars və s. hamısına maksimum mane olmağa çalışıblar. Amma sonda Azərbaycan istədiyinə nail olub. Bu məsələ də həllini tapacaq. O ki qaldı yolun kimin tikib, kimin istismar edəcəyinə, fikrimcə, bizim üçün bu, prinsipial məsələ deyil. İstənilən halda biz yollar üzərində Ermənistanın suveren hüquqların tanımağa hazırıq. Əlbəttə, bizim qoyduğumuz şərtlər çərçivəsində: bizim yüklər, nəqliyyat vasitələri Naxçıvana və geriyə maneəsiz, yoxlanılmadan və təhlükəsiz gedib-gəlməlidir”. Safaryanın “Ermənistan və ABŞ birlikdə qərar verə bilər” fikrinə gəldikdə, S.Məmmədov dedi ki, bu məsələ də Vaşinqtonda Azərbaycanın iştirakı və razılığı ilə həll olunub, daha doğrusu, razılıq əldə edilib: “Əgər bu yolların çəkilməsi və istismarı ilə bağlı ABŞ Ermənistan birgə şirkəti yaradılacaqsa, o zaman onlar tikinti üçün tender elan edə bilər və bu zaman tenderdə Türkiyə şirkətləri və ya digər ölkələrin şirkətləri də iştirak edə bilər. Prinsipcə, bunun nə Ermənistan, nə də digər maraqlı tərəflər üçün fərqi olmamalıdır. Bu, bir kommersiya layihəsidir. Kim daha ucuz, daha keyfiyyətli tikəcəksə, onu da cəlb edə bilərlər. Yolun istismarını isə razılaşmaya görə ABŞ şirkəti və ya ABŞ və Ermənistana məxsus birgə yaradılacaq şirkət həyata keçirə bilər”. STM təmsilçisi vurğuladı ki, bu məsələnin ətrafında yaradılmış ajiotaj məqsədlidir: “Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, bəhanə axtarırlar deyə, hər kiçik məsələni də şişirdirlər. Yol isə nə qədər tez hazır olsa, bir o qədər yaxşıdır, həm də Ermənistanın özü üçün”.