Mövcud vəziyyət göstərir ki, muxtar qurum ətrafındakı siyasi böhran yeni mərhələyə daxil olur- Ankaranın prosesə açıq müdaxiləsi...


Moldovada Qaqauziya ətrafında yaranan siyasi böhran beynəlxalq xarakter almağa başlayıb. Konstitusiya Məhkəməsinin muxtariyyətin bir sıra səlahiyyətlərini məhdudlaşdıran qərarı təkcə Komratda deyil, Ankarada da ciddi narahatlıq doğurub. Musavat.com “Nezavisimaya qazeta” ya istinadən xəbər verir ki, Türkiyənin tanınmış BRTV televiziya kanalının rəhbərliyi və iş adamlarından ibarət nümayəndə heyətinin Qaqauziyaya səfəri, eyni zamanda Dünya Türk Gənclər Birliyinin BMT, ATƏT, Avropa Şurası, Avropa Parlamenti, Avropa İttifaqı və digər beynəlxalq qurumlara müraciəti göstərir ki, məsələ artıq Moldovanın daxili siyasi problemi olmaqdan çıxıb.
Türkiyənin BRTV telekanalının sədri Mehmet Çetinkayanın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Qaqauziyaya gələrək bölgədə yaşayan qaqauz türklərinin həyatı haqqında sənədli materiallar hazırlayacaqlarını açıqlayıb. Heyətin tərkibində Zonguldak Sənayeçi və İş Adamları Assosiasiyasının (ZONSİAD) sədri Nəcdət Tiskaoğlu da yer alıb.
Türkiyəli qonaqlar bildiriblər ki, Ankara uzun illərdir Qaqauziyaya xüsusi diqqət yetirir. Mehmet Çetinkaya qeyd edib ki, mərhum Prezident Süleyman Dəmirəl dövründən başlayaraq Türkiyə rəhbərliyi Qaqauziyanı özünə yaxın bölgə hesab edib və bu siyasət hazırkı hakimiyyət dövründə də davam etdirilir.
Bu səfər təsadüfi deyil. Çünki Qaqauziya Xalq Məclisi Konstitusiya Məhkəməsinin son qərarından sonra Türkiyə hakimiyyətinə müraciət edərək yaranmış vəziyyətlə bağlı dəstək istəyib.

Mübahisələrin mərkəzində 1994-cü ildə qəbul edilmiş "Qaqauziyanın xüsusi hüquqi statusu haqqında" qanun dayanır. Həmin qanun vaxtilə Moldova ilə Qaqauziya arasında silahlı qarşıdurmanın qarşısını almış, bölgəyə muxtariyyət statusu verilməsi ilə siyasi kompromis əldə olunmuşdu. O dövrdə həm Avropa İttifaqı, həm də Türkiyə bu modeli region üçün uğurlu həll kimi qiymətləndirmişdi.
Lakin son qərarla Qaqauziyanın bir sıra əsas səlahiyyətləri faktiki olaraq mərkəzi hakimiyyətin nəzarətinə keçirilib. Konstitusiya Məhkəməsi qərara alıb ki, Xalq Məclisi artıq seçkilərin tarixini müstəqil müəyyən edə bilməyəcək. Deputatlığa namizədlərin qeydiyyatı və seçki prosedurları isə yalnız Moldova Mərkəzi Seçki Komissiyası və Təhlükəsizlik və İnformasiya Xidmətinin iştirakı ilə həyata keçiriləcək. Moldova Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədri Pavel Postika qərarı müdafiə edərək bildirib ki, seçki qanunvericiliyinin müəyyənləşdirilməsi yalnız mərkəzi hakimiyyətin səlahiyyətinə daxildir və Konstitusiya Məhkəməsi məhz bunu təsdiqləyib.

Bununla yanaşı, Qaqauziya rəhbərliyi qarşıdurmanın dərinləşməsini istəmir. Xalq Məclisinin sədri Valentin Qaydarji bildirib ki, Komrat mərkəzi hakimiyyətlə hüquqi dialoqa hazırdır. Onun sözlərinə görə, yeni parlament seçkiləri əvvəlcədən müəyyən olunmuş tarixdə – 15 noyabrda keçirilməli, bütün dəyişikliklər isə Konstitusiya və "Qaqauziyanın xüsusi hüquqi statusu haqqında" qanun çərçivəsində həyata keçirilməlidir.
Qaydarji həmçinin Komrat və Kişinyov nümayəndələrinin iştirakı ilə birgə ekspert qrupunun yaradılmasını, Kataloniya və Aland adalarının muxtariyyət modellərinin öyrənilməsini və hazırlanacaq təkliflərin Venesiya Komissiyasına təqdim edilməsini təklif edib. Lakin hələlik Moldova hakimiyyəti bu təşəbbüslərə cavab verməyib.
Mövcud vəziyyət göstərir ki, Qaqauziya ətrafındakı siyasi böhran yeni mərhələyə daxil olur. Türkiyənin prosesə açıq şəkildə maraq göstərməsi, beynəlxalq təşkilatların diqqətinin bu məsələyə yönəlməsi və Komratın hüquqi statusu ətrafında yaranan mübahisələr yaxın aylarda Moldovanın daxili siyasətindən daha geniş geosiyasi müstəviyə keçə bilər. Bu isə həm Kişinyov-Ankara münasibətlərinə, həm də Moldovanın Avropa inteqrasiyası prosesinə təsir göstərə biləcək mühüm amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.