Sentyabrın 10-da Ermənistan parlamentində keçirilən “Hökumət saatı” toplantısında ölkənin baş naziri Nikol Paşinyan müxaliflərini şoka salan bir çox açıqlamalar verdi. O, çıxışında faktiki olaraq Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh üçün 5 əsas prinsipini və Minsk qrupunun buraxılması şərtini qəbul etdiyini açıqladı. Halbuki bundan əvvəlki bütün çıxışlarında Ermənistan baş naziri xüsusilə də Minsk qrupunun yalnız sülh sazişi imzalanandan sonra ləğv olunacağını bildirmişdi.

Paşinyanın birdən-birə öz mövqeyindən geri çəkilməsi Ermənistan ictimaiyyətində birmənalı qarşılanmadı.

“Hökumət saatı” toplantısında müxaliflərinin ciddi tənqidinə məruz qalan Paşinyan hətta onları təhdid etməkdən belə çəkinmədi. Müxalif deputatlardan birinin “bizi niyə hədələyirsiniz” sualına cavab verən baş nazir bunları dedi: “Söhbət təhdidlərdən gedirsə, Ermənistan Respublikasının dövlət maraqları və təhlükəsizliyi bəhs mövzusudursa, bəli, mən hədələyəcəm. Ermənistanın müstəqilliyini və suverenliyini təhdid edən hər kəsi elə hədələyəcəm ki, qan təzyiqi qalxsın”.

Bəs Paşinyanı bu qədər cəsarətləndirən nədir? O, niyə açıq şəkildə ictimai rəyə qarşı gedir və hər kəsə meydan oxuyur?
Mövzu ilə bağlı Musavat.com-a danışan siyasi şərhçi Heydər Oğuz bildirib ki, Ermənistan baş nazirinin prinsipial mövqe ortaya qoyması təsadüfi deyil.


Onun fikrincə, rəsmi İrəvana verilən beynəlxalq möhlət artıq sona çatır:

“Məlum olduğu kimi, 2020-ci ilin 10 noyabrda Moskvada imzalanmış üçtərəfli bəyannamənin 4-cü bəndində Qarabağa yerləşdirilmiş rus sülhməramlılarının burada qalma müddəti 5 il göstərilmişdi. Bu, əslində İrəvana sülh danışıqlarına hazırlaşma müddətini də ifadə edirdi. İrəvan ona verilmiş 5 illik möhlət ərzində sülh danışıqlarına hazır olmalı və erməni ictimaiyyətini də buna hazırlamalı idi. O dövrdən indiyədək keçən 5 ilin tamamlanmasına cəmi 2 ay qalıb. Amma erməni ictimaiyyətinin sülh danışıqlarına hazırlıq vəziyyəti arzuolunan səviyyədə deyil. Ötən 5 il ərzində Paşinyan hökuməti müxaliflərin və regional güc mərkəzlərinin təzyiqi ilə vaxtını üzəngi parıldatmaqla keçirdi. Ondan gözlənilən addımları atmadı. Özünün vaxt öldürmə siyasətini “təhlükəsizlik tədbiri” ilə izah edən İrəvanın son kartı da avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilən üçtərəfli görüşdə əlindən alındı. Azərbaycan, ABŞ və Ermənistan liderlərinin bu görüşündə sülhün qarantoru qismində çıxış edən Donald Trampın prosesə qoşulması ilə İrəvanın bütün bəhanələri ortadan qalxdı.

Artıq İrəvan istəsə də, istəməsə də erməni ictimaiyyətini sülhə hazırlama dövrünü tamamlamalı və üzərinə götürdüyü beynəlxalq öhdəlikləri yerinə yetirməlidir. Başlıca öhdəliklərdən biri də Zəngəzur dəhlizinin açılmasıdır.

“Hökumət saatı” toplantısındakı çıxışında Nikol Paşinyan da buna məcbur olduğunu gizlətmədi. O, “Ermənistan” fraksiyasından olan deputat Aqnessa Xamoyanın sualını cavablandırarkən bildirdi ki, avqustun 8-də Vaşinqtonda imzalanmış sənədlərdə Ermənistan Respublikasının suverenliyi, ərazi bütövlüyü və sərhədlərinin toxunulmazlığı təsbit edildiyi üçün Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamazdan əvvəl ATƏT-in Minsk Qrupunun buraxılmasına razılıq verib.

"Bir sıra məsələlərin bizim üçün məqbul şəkildə tənzimləndiyini görəndə qərara gəldik ki, bu şansı əldən qaçıra bilməyəcəyik. Bu beş şərti aldıq və sənədi imzalamağa məcbur olduq", - Ermənistanın baş naziri parlamentdəki çıxışında etiraf etdi”.

Paşinyanın “Azərbaycanın 5 şərti” dediyi tələblərin, böyük ehtimalla, 2022-ci ildə irəli sürdüyümüz baza prinsipləri olduğunu deyən Heydər Oğuz həmin şərtləri belə sıraladı:

“Dövlətlərin bir-birlərinin suverenliyi, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq sərhədlərinin toxunulmazlığı və siyasi müstəqilliyini qarşılıqlı şəkildə tanıması;

– Dövlətlərin bir-birlərinə qarşı ərazi iddialarının olmamasının qarşılıqlı təsdiqi və gələcəkdə belə bir iddianın qaldırılmayacağına dair hüquqi öhdəliyin götürülməsi;

– Dövlətlərarası münasibətlərdə bir-birlərinin təhlükəsizliyinə hədə törətməkdən, siyasi müstəqillik və ərazi bütövlüyünə qarşı hədə və gücdən istifadə etməkdən, habelə BMT Nizamnaməsinin məqsədlərinə uyğun olmayan digər hallardan çəkinmək;

– Dövlət sərhədinin delimitasiyası və demarkasiyası, diplomatik münasibətlərin qurulması;

– Nəqliyyat və kommunikasiyaların açılışı, digər müvafiq kommunikasiyaların qurulması və qarşılıqlı maraq doğuran digər sahələrdə əməkdaşlığın qurulması.

Göründüyü kimi, bu baza prinsiplərində hər hansı normal ölkənin qəbul edə bilməyəcəyi heç nə yox idi. Amma erməni tərəfi Zəngəzur dəhlizini açmaq istəmədiyi üçün bu prinsipləri yaxına buraxmırdı. Müxtəlif bəhanələrlə sülh danışıqlarından yayınırdı. Görünür, Vaşinqton səfərində ona başa salıblar ki, beynəlxalq ictimaiyyətin də erməni nazıyla oynamasının bir limiti var. İrəvan artıq bu limitin son sərhədlərinə yaxınlaşır. II Qarabağ savaşının bitməsindən sonra keçən 5 il tamamlanmadan sülh masasında oturmasan, beynəlxalq aləmdən təcrid vəziyyətinə düşəcəksən, özünə belə gün ağlaya bilməyən Rusiya ilə İranın təsir dairəsində çabalayan “ada”ya çevriləcəksən.

Beynəlxalq təcrid vəziyyətinə düşməkdən çəkinən Paşinyan çar-naçar qarşısına qoyulan öhdəliklərlə razılaşmaq məcburiyyətində qalıb”.

H.Oğuzun fikrincə, 5 il əvvəl Moskvada imzalanmış 10 Noyabr Bəyannaməsi nə qədər Rusiya planı olsa da, oradakı bir çox maddələr Türkiyə və Azərbaycanın təzyiqləri ilə sənədə salınıb.

Ekspert qeyd edib ki, rus sülhməramlılarına tanınan 5 illik imtiyaz müddəti həm də ermənilərə verilmiş möhlət idi və bu möhlətin tamamlanmasına cəmi 2 ay qalır. Paşinyan bu iki ay ərzində boynuna götürdüyü beynəlxalq öhdəlikləri yerinə yetirməlidir:

“O da bunu edir və öhdəliyə qarşı çıxan müxalifləri də sərt dillə hədələyir. “Sizin bir vəzifəniz var: yaranmış sülhü məhv etmək. Mən sizə bunu etməyə imkan verməyəcəyəm”, - Paşinyan parlamentdə “Hökumət saatı” toplantısında üzünü müxaliflərə tutaraq belə deyib.

Fikrimcə, rəsmi Bakı rus “sülhməramlılarının” mandat müddətinin bitdiyini rəsmən bəyan etməlidir. Çünki Rusiya 10 noyabr Bəyannaməsinin 4-cü maddəsini bəhanə gətirib yenidən Qarabağa girmək xəyalları qura bilər. Ona bu bəhanəni verməmək üçün faktiki vəziyyəti qanuni hala gətirməliyik”.